Мұра

Стамкулов Абдез Стамкулович

заң ғылымдарының докторы

1928–2006

Synergy Partners заң фирмасының негізін қалаушылар мен серіктестері Альжан Стамкулов пен Нұржан Стамкулов – көрнекті қазақстандық заң ғылымы саласының ғалым-практигі Стамкулов Абдез Стамкуловичтің немерелері. Бұл естелік бет заң ғылымдарының докторы, профессор Абдез Стамкуловичтің еңбектері мен көзқарастарын таныстырады. Фирма Абдез Стамкуловтың қазақстандық құқықтың дамуына қосқан еңбегі мен үлесін жоғары бағалайды және оның либералды-экономикалық, гуманитарлық әрі экологиялық ұстанымдарын ұстанады.

Өмірбаяны

Стамқұлов Абдез Стамкулович – дарынды заңгер әрі көрнекті ғалым, ол 1928 жылы 1 тамызда Оңтүстік Қазақстан облысы Бостандық ауданының Қара-Төбе ауылында (қазіргі Ташкент облысы) дүниеге келген. Заң ғылымдарының докторы, профессор, ҚазМУ мен ҚазГЗУ-нің Экологиялық құқық кафедрасының меңгерушісі болған.

1971 жылы Алматы қаласы прокурорының орынбасары, аға әділет кеңесшісі лауазымында қызмет атқарып жүрген кезінде прокуратура органдарынан кетті. Абдез Стамкулов өз еркімен С.М. Киров атындағы ҚазМУ-нің заң факультетіне ауысты, онда ол 30 жыл бойы аға оқытушы, доцент, профессор, заң факультеті деканының орынбасары және деканы қызметтерін атқарды. Сондай-ақ Абдез Стамкулов ҚазМУ-нің заң ғылымдарының кандидаттары мен докторларына ғылыми дәреже беру жөніндегі диссертациялық кеңестің мүшесі болды.

Абдез Стамқұлов Қазақстанда қорғалатын табиғи аумақтарды құру ісіне белсене атсалысты. Кеңес дәуірінде ол жеке демеуші ретінде өз қаражаты есебінен Мәскеуден келген биолог-ғалымдардың Қазақстанға сапарларын және ғылыми зерттеулерін қаржыландырып, Шарын өңіріндегі реликті шаған тоғайларын зерттеуге мүмкіндік жасады. Бұл бастамалардың нәтижесінде ҚазКСР Үкіметінің табиғатты қорғау аумағын құру туралы қаулысы қабылданды.

Абдез Стамқұлов ҚазКСР-дың табиғи ресурстар құқығын, соның ішінде тау-кен құқығын, жер құқығын, жер қойнауын пайдалану құқығын және су құқығын дамытуға зор үлес қосты. Кеңес кезеңінде оның жетекшілігімен тағылымдамадан өту үшін Жапониядан шетелдік аспиранттар келетін. 1984 жылы ол Алматы қаласында Экологиялық құқық бойынша Халықаралық конференция ұйымдастырып, өткізді. ҚазКСР-ның Экологиялық құқық мектебі социалистік республикалар арасындағы ең мықты мектептердің бірі ретінде танылды.

Абдез Стамкулович экологиялық, табиғи ресурстар, аграрлық және жер құқығы мәселелері бойынша 200-ден астам ғылыми еңбек пен практикалық материалдың авторы. Оның ішінде қазақ және орыс тілдерінде жарық көрген монографиялар, оқулықтар мен оқу нұсқаулықтары бар.

1982 жылы ол жеке қосалқы шаруашылық тақырыбында докторлық диссертация қорғап, КСРО-да жеке фермерлікті жеке қосалқы шаруашылық институты арқылы заңдастыруға жол ашты. Кейін ҚазКСР заңнамасына өзгерістер енгізіліп, жеке қосалқы шаруашылық жүргізу үшін мемлекеттік жер бөлуге мүмкіндік берілді. Ол кезеңде КСРО-да жеке фермерлікке тыйым салынған болатын, және оны «кулактік» деп санаған. Ал ауыл шаруашылығының жалғыз нысаны колхоз түріндегі ұжымдық мемлекеттік шаруашылық еді. Бұл ғылыми жұмыс ҚазКСР экономикасын либерализациялау үдерістерін жеделдетті. Соның нәтижесінде 1980-жылдардағы алғашқы «кустарьлар» пайда болып, 1990-жылдардағы өндірістік кооперативтердің алғышартын қалыптастырды.

Абдез Стамкулович ҚазМУ заң факультетінде деканның орынбасары әрі кейін декан ретінде қазақ тілінде білім беруді белсенді түрде қолдады, бұл кеңестік кезеңде болашақ Қазақстанның ұлттық өзіндік болмысын нығайтуға зор ықпал етті. Қазақ тіліндегі оқу-әдістемелік және ғылыми материалдардың, сондай-ақ қазақ тілін меңгерген оқытушылардың тапшылығына қарамастан, ҚазМУ-да қазақ тілінде оқыту жүйесін қалыптастыру бағытында табысты өзгерістер жүзеге асырылды. 1986 жылғы Желтоқсан оқиғаларынан кейін ол заң факультетінің деканы қызметінен босатылғанымен, қазақ тілінде оқытуды енгізу жолындағы жұмысын тоқтатпады.

Оның жетекшілігі мен тәлімгерлігімен дайындалған білікті заңгерлер Қазақстан тәуелсіздік алғаннан кейін мемлекеттік органдарда, коммерциялық ұйымдарда, адвокатурада және сот жүйесінде жауапты қызметтер атқарды.

Біліктілігі

• 1949 ж., заңгер мамандығы бойынша Ташкент мемлекеттік заң институтын бітірген;
• 1970 ж., заң ғылымдарының кандидаты. 1967 жылы Қазақ КСР Ғылым академиясының Философия және құқық институтының сырттай аспирантурасына түскен, 1970 жылы аспирантураны сәтті тәмамдап, кандидаттық диссертациясын қорғаған;
• 1984 ж., заң ғылымдарының докторы. «КСРО-дағы азаматтардың жеке қосалқы шаруашылығын құқықтық реттеудің теориялық мәселелері» тақырыбында докторлық диссертациясын қорғаған. Бұл ҚазКСР үшін негізгі әлеуметтік-экономикалық еңбек болып табылады.

Карьерасы

• 1949–1952 жж., Алматы облысы, Ұйғыр ауданы прокуратурасының тергеушісі;
• 1952–1954 жж., Алматы облыстық прокуратурасы Қылмыстық-сот бөлімі прокуроры, Қазақ КСР прокуратурасы Қылмыстық-сот бөлімі прокуроры;
• 1954–1967 жж., Алматы облысының бірнеше аудандарының прокуроры;
• 1967–1971 жж., Алматы қаласы прокурорының бірінші орынбасары;
• 1971–1975 жж. – С.М. Киров атындағы ҚазМУ-да аға оқытушы, доцент;
• 1977–1983 жж., С.М. Киров атындағы ҚазМУ заң факультетінің деканының орынбасары;
• 1983–1986 жж., С.М. Киров атындағы ҚазМУ заң факультетінің деканы, доцент, заң ғылымдарының докторы;
• 1986–1997 жж., ҚазМУ табиғи ресурстар және экологиялық құқық кафедрасының меңгерушісі;
• 1997–2006 жж., Алматы қаласындағы Қазақ гуманитарлық-заң университетінің (ҚазГЗУ) Экологиялық және жер құқығы кафедрасының меңгерушісі.

Негізгі ғылыми еңбектері

• Қазақ КСР-да табиғатты құқықтық қорғау. Алматы, 1982 ж.;
• Жеке қосалқы шаруашылық (құқықтық реттеу). Алматы, 1982 ж

Мұрағат суреттері